Deborah Hilberts en Lotte Jansen

Veel mensen kennen CIIO als de organisatie die keurmerken en certificering verzorgt voor organisaties. Wat minder bekend is: wij dragen ook bij aan de ontwikkeling ervan. Samen met de praktijk, op een manier die past bij de bedoeling van die keurmerken.

Dit is het verhaal van het MDT Prooflabel.

Hoe het begon
Maatschappelijke Diensttijd – MDT* – is een programma waarbij jongeren vrijwilligerswerk doen om hun vaardigheden te vergroten, anderen te ontmoeten en iets goeds te doen voor een ander. De begeleiding die jongeren ontvangen en ook de projecten die zij doen, variëren sterk in kwaliteit. De vraag die aan ons werd gesteld: help een toetsingskader en bijbehorend toetsingsproces ontwikkelen om de kwaliteit van MDT-organisaties te beoordelen en bij te dragen aan de verbetering ervan. En doe dat op een manier waarbij jongeren echt meedoen; niet als doelgroep, maar als praktijkonderzoekers. 

Dat was in 2021. Earnie en Gerrit gingen er vanuit CIIO mee aan de slag.

* MDT is een programma van het ministerie van OCW, in samenwerking met jongeren, maatschappelijke organisaties, scholen, gemeenten en andere ministeries.

De opzet: gelijkwaardig, van begin af aan
Er werd een team samengesteld van professionals die in hun werk betrokken waren bij een MTD project én jongeren die zelf een MDT hadden gedaan en daardoor wisten hoe het voelt om deel te nemen aan zo'n project. Ervaringskennis als volwaardige expertise, naast vakinhoudelijke kennis. Samen ontwikkelde dit team de normen en de manier van onderzoeken. Hiervoor werden praktijkonderzoekers gezocht. Ook hier weer: jongeren en professionals uit de MDT-praktijk, die samen op stap gingen.

Iedereen volgde dezelfde tweedaagse training. Geen apart programma voor de jongeren. Dezelfde inhoud, dezelfde verwachtingen. Er werd uitgebreid geoefend met gesprekstechnieken, teamwork en de normen. 

Deborah Hilberts en Lotte Jansen zijn twee jongeren die deelnamen aan het project. Deborah was toen twintig jaar, had zelf een MDT gedaan bij de Nationale Jongerenraad, en solliciteerde op de rol van praktijkonderzoeker. Lotte, destijds ook twintig jaar, solliciteerde toen op dezelfde rol. Zij had een MDT gedaan bij stichting HOPE XXL en was vervolgens ook werkzaam als MDT jongerencoach bij HOPE XXL.

Verbeteren wat er schuurt
In theorie waren de jongeren in de lead tijdens de werkbezoeken. Maar in de praktijk voelde dat niet altijd zo voor ze. "Professionals bleven ons als jongere zien, als iemand die je begeleidt in plaats van een gelijkwaardige collega in het toetsingsproces" aldus Deborah. 

Dat schuren werd niet weggemoffeld. Er kwamen intervisies. Deborah begeleidde er zelf één, waarbij professionals en jongeren apart én samen spraken over wat er wel en niet werkte. Daaruit ontstond een menukaart: een concreet overzicht van taken die jongeren op zich konden nemen, van het schrijven van een deel van het verslag tot het leiden van groepsgesprekken en het geven van de eindterugkoppeling aan de organisatie. Samen werd per onderzoek bij organisaties afgestemd wie welke taken zou uitvoeren van de menukaart.

Een ander mooi resultaat hiervan was dat ze hun gemeenschappelijke taal veranderden: jongeren werden voortaan ‘young’ professionals genoemd. Hierdoor kwamen ze op hetzelfde niveau als de professionals.

De werkbezoeken zelf
Teams van vier — twee ‘young’ professionals (voorheen jongere genoemd), één professional, één eindverantwoordelijke — gingen op werkbezoek bij MDT-organisaties. Daar voerden ze verschillende gesprekken om zich een beeld te vormen van de kwaliteit van de organisatie. Ze spraken met MDT coaches, met deelnemende jongeren, met de projectleider.

Net als bij onderzoeken die CIIO doet, was ook hier de ervaring dat dit soort onderzoeken intensief maar waardevol zijn. "Aan het begin vonden deze organisaties het nog best spannend," zegt Deborah. "Aan het einde zeiden ze: wat hebben we eigenlijk een leuke en waardevolle dag gehad."

Dat had alles te maken met houding. De teams gingen niet op zoek naar fouten, maar wilden juist organisaties stimuleren zich door te ontwikkelen. Daarom was ook de terugkoppeling van het team tweeledig: zowel aanbevelingen als complimenten. “Bij MDT zeggen we dat we een ‘lerend netwerk’ zijn, al doende blijven we op onszelf reflecteren en ontwikkelen”.

De waarde zat overigens niet alleen in de terugkoppeling, maar ook in de gesprekken zelf. "Dan vroeg ik: betrek je jongeren ook in het opzetten van het project? En dan zeiden ze: nee, maar ik heb er eigenlijk ook nooit over nagedacht om dat te vragen", aldus Deborah.

Het eindpunt — en wat er toch bleef
Uiteindelijk besloot het kabinet-Schoof om MDT niet langer structureel te financieren. Waar er eerst sprake was dat het gehele project zou sneuvelen is er na een succesvolle actie vanuit het MDT-netwerk wel budget vrijgekomen om MDT projecten te blijven uitvoeren, maar wel minder dan gehoopt. En het MDT-prooflabel – de kwaliteitsreflectie en evaluatie m.b.v. werkbezoeken – viel helaas buiten de prioriteiten.

Wat er wél bleef: een getrainde groep professionals en ‘young’ professionals die elkaar nog steeds tegenkomen in het MDT-netwerk. En een toetsingskader dat organisaties als spiegel kunnen gebruiken. 

Inmiddels is dit toetsingskader binnen MDT doorontwikkeld naar ‘de kwaliteitselementen’. Er is een nieuw team opgestart, met (‘young’) professionals, die een zelfevaluatie instrument ontwikkelen voor MDT-organisaties. Earnie en Gerrit nemen hier vanuit CIIO ook weer actief aan deel. Het team neemt belangrijke lessen van het MDT-prooflabel mee in het nieuwe instrument, zoals het goede gesprek met de verschillende perspectieven om tafel (jongeren, projectleider, begeleiders, partners). 

Omdat dit toetsingskader zo waardevol is gebleken wordt momenteel vanuit CIIO ook meegewerkt of en hoe dit in co-creatie kan worden omgezet naar een zelfevaluatie-instrument waarmee organisaties die kwaliteitsreflectie zelf kunnen doen. 

Wat levert zoiets op?
We vroegen Deborah en Lotte wat ze nog mee zouden willen geven aan de lezers. Deborah: "Het unieke van deze hele reis is de samenstelling. Jong, oud, verschillende achtergronden, verschillende functies. En de kern is: juist door die diversiteit zet je elkaar enorm in kracht. Je moet niet uitgaan van wat mensen niet weten, maar van wat ze wél meebrengen."

Lotte vult aan: "Wees nieuwsgierig naar wat die diverse perspectieven je brengen. Wees bereid om mensen met ervaringskennis je eigen blinde vlekken in de schijnwerpers te laten zetten. Zo blijf je dicht bij de bedoeling van je organisatie en maak je echt impact."

Deborah besluit: "Elke organisatie heeft mensen om zich heen — doelgroepen, gebruikers, deelnemers — die van binnenuit weten hoe iets werkt. Of juist niet werkt. De vraag is of je de structuren hebt om die ervaringskennis echt te laten landen."

CIIO ontwikkelt normen en toetsingskaders samen met de praktijk — in de zorg, het onderwijs en het sociale domein. Benieuwd hoe dat eruitziet voor jouw organisatie? We vertellen er graag meer over.